Berg, Jeska, van den (2025) Moet systeemgericht werken de standaard worden? Een kwalitatief onderzoek naar de behoeften en mogelijkheden met betrekking tot naastengerichte zorg in de verslavingszorg vanuit het perspectief van (ex-)cliënten, naasten en professionals. Master thesis, Sociology.
|
Text
Scriptie-Jeska-van-den-Berg.pdf Download (698kB) | Preview |
Abstract
Deze masterthesis onderzoekt hoe naastengerichte zorg in de Nederlandse verslavingszorg beter kan aansluiten bij de behoeften van (ex-)cliënten, naasten en professionals. Ondanks toenemende aandacht voor familieparticipatie blijkt uit de literatuur en praktijk dat de verslavingszorg nog sterk individueel georiënteerd is, terwijl naasten een cruciale rol spelen in motivatie, continuïteit van behandeling en duurzaam herstel. Sociologische kaders zoals het caregivermodel (Twigg & Atkin, 1994) en het Stress-Strain-Coping-Support (SSCS) model (Orford et al., 2010) laten zien dat naasten verschillende rollen in het behandel- en hersteltraject kunnen aannemen, maar ook aanzienlijke belasting ervaren door langdurige stress en gebrek aan ondersteuning. Voor dit onderzoek zijn dertig diepte-interviews uitgevoerd met (ex-)cliënten, naasten en professionals binnen Verslavingszorg Noord Nederland. Via reflexieve thematische analyse zijn vijf hoofdthema’s geconstrueerd: (1) Naasten als structurele partners in vroegtijdige samenwerking, (2) Kennis en begrip als fundament voor samenwerking, (3) Stigma, schaamte en privacy als spanningsvelden, (4) Ondersteuning en verbinding als bron voor herstel en (5) Systeemgericht werken als persoonsafhankelijk proces. De bevindingen laten zien dat naastengerichte zorg momenteel gefragmenteerd, persoonsafhankelijk en onvoldoende structureel ingebed is. Alle perspectieven wijzen op dezelfde overkoepelende conclusie: naastengerichte zorg is slechts effectief wanneer zij onderdeel is van een breder systeemgericht werkmodel. Herstel blijkt geen individueel traject, maar een relationeel proces dat plaatsvindt binnen iemands sociale omgeving. Zowel cliënten als naasten ervaren dat herstel vooral buiten de behandelsetting vorm krijgt, wanneer iemand terugkeert naar zijn eigen systeem. Naasten willen deze rol graag vervullen, maar hebben hiervoor erkenning, informatie, duidelijke kaders en praktische ondersteuning nodig. Professionals onderschrijven het belang van methoden zoals CRAFT, triadegesprekken en systeemtherapie, maar geven aan dat deze te weinig structureel worden toegepast door gebrek aan tijd, scholing en organisatorische inbedding. De centrale conclusie is dat de kernbehoefte niet ligt in het ontwikkelen van nieuwe interventies, maar in het structureel verankeren van systeemgericht werken in beleid, financiering en werkprocessen. Dit vraagt om een standaard werkwijze waarin naasten vanaf het begin worden betrokken, waarin psycho-educatie toegankelijk is en waarin consistent wordt gewerkt met netwerkgerichte instrumenten. Voor cliënten zonder vanzelfsprekend netwerk zijn alternatieve vormen van sociale inbedding zoals herstelruimtes, buddytrajecten en lotgenotengroepen essentieel. Het normaliseren van systeemgericht werken als vaste praktijk kan bijdragen aan duurzamer herstel, betere samenwerking en een meer gelijkwaardige positie voor naasten binnen de verslavingszorg.
| Item Type: | Thesis (Master) |
|---|---|
| Degree programme: | Sociology |
| Differentiation route: | Criminaliteit en Veiligheid [Master Sociology] |
| Date Deposited: | 05 Jan 2026 07:27 |
| Last Modified: | 05 Jan 2026 07:27 |
| URI: | http://gmwpublic.studenttheses.ub.rug.nl/id/eprint/6010 |
Actions (login required)
 |
View Item |